EES-samningurinn
EES-samningurinn
Yfirlit
Efnisyfirlit:
Hvað er EES-samningurinn?
EES-samningurinn er yfirgripsmikill fríverslunar-samningur á milli EFTA-ríkjanna innan EES (Íslands, Noregs og Liechtenstein) og Evrópusambandsins. Markmiðið með gerð hans er; „að stuðla að stöðugri og jafnri eflingu viðskipta- og efnahagstengsla samningsaðila við sömu samkeppnisskilyrði og eftir sömu reglum með það fyrir augum að mynda einsleitt Evrópskt efnahagssvæði... “.
Með samningnum öðlast EFTA-ríkin innan EES aðild að innri markaði ESB. Saman mynda ríkin 28 því eitt markaðssvæði þar sem sömu leikreglur og afnám tolla á landamærum er við lýði, ásamt frelsi í fjármagns-, vöru-, þjónustu- og fólksflutningum. Uppbyggingin gerir það að verkum að fyrirtæki innan svæðisins eru samkeppnishæfari og eiga um leið auðveldara með að hefja starfsemi/viðskipti í öðrum aðildarríkjum ESB eða á Íslandi, í Noregi eða Liechtenstein. Samningurinn gildir um viðskipti almennt að landbúnaðar- og sjávarafurðum undanskildum - að stærstum hluta.
Auk þess að tengja EFTA-ríkin innan EES við innri markað ESB felur EES-samningurinn í sér þátttöku Íslands í ýmsum öðrum áætlunum ESB, einkum á sviði menntunar, vísinda og rannsókna. Íslendingar eiga því kost á að sækja fjármagn til ýmissa verkefna í sjóði ESB vegna EES-samningsins. Hér er því um að ræða viðskiptasamning sem gengur mun lengra en hefðbundnir fríverslunarsamningar Íslands við önnur ríki.
Samningurinn, sem tók gildi árið 1994, er einfaldlega viðamesti samningur sem Ísland hefur gert á alþjóðavettvangi og hafa áhrif hans á þróun íslensks efnahagslífs án efa verið mikil.
Hver sér um að framfylgja samningnum?
Evrópusambandið sér um að viðhalda EES-samningnum fyrir ESB ríkin en Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA) gegna því hlutverki fyrir Ísland, Noreg og Liechtenstein. Oft er talað um tveggja stoða kerfi í þessu samhengi því EFTA-ríkin stofnuðu, á grundvelli EES-samningsins, sambærilega stofnanir og ESB byggir á til að sinna samningnum. Á milli stoðanna tveggja var svo stofnaður sameiginlegur vettvangur þar sem samningsaðilar frá ESB og EFTA mætast til að taka ákvarðanir um EES-samninginn. Með því er átt við að teknar eru ákvarðanir á hinum sameiginlega vettvangi um það hvaða gerðir ESB þarf að taka upp í EES-samninginn, þ.e.a.s. hvaða nýju lagagerðir ESB falla undir samninginn og er því nauðsynlegt að EFTA ríkin innan EES innleiði í sína löggjöf. Samningurinn er því í stöðugri þróun (nýjar gerðir bætast við) sem þýðir að íslensk löggjöf verður stöðugt fyrir beinum áhrifum af tilvist hans.
-
Tveggja stoða kerfi (mynd - pdf 17,5 KB)
Fastanefnd EFTA er æðsti vettvangur innan EFTA stoðarinnar. Fimm undirnefndir og fjöldi vinnuhópa eru henni til aðstoðar (mannaðar af starfsfólki EFTA-skrifstofunnar og fulltrúum EFTA-ríkjanna) og undirbúa þau mál sem fara til afgreiðslu í fastanefndinni og síðar hjá sameiginlegu EES-nefndinni. Sendiherra Íslands í Brussel er fulltrúi Íslands í fastanefnd EFTA.
-
Fastanefnd EFTA, undirnefndir og vinnuhópar (mynd - pdf 31,2 KB)
Hvaða aðgang hefur Ísland að mótun þeirra ESB-gerða sem EFTA-ríkin innan EES taka upp í EES-samninginn?
EES-samningurinn felur ekki í sér atkvæðisrétt fyrir EFTA-ríkin innan EES varðandi þá löggjöf sem ESB setur um innri markaðinn og ríkin þrjú þurfa að innleiða. EFTA-ríkin innan EES hafa aftur á móti formlegan rétt til aðkomu að mótun löggjafar á upphafsstigum hennar, þ.e.a.s. á svokölluðu for- og vinnslustigi. Þar gegnir starfsfólk sendiráðsins í Brussel því hlutverki að koma athugasemdum um hagsmuni Íslands til ESB á framfæri, ýmist í gegnum vinnuhópa EFTA eða með þátttöku á sérfræðingafundum ESB. Utan hins formlega aðgangs leitast sendiráðið einnig við að koma athugasemdum og hagsmunum Íslands á framfæri við ESB.
Hvernig gengur innleiðing á gerðum ESB fyrir sig?
Þegar tekin hefur verið ákvörðun um að lagagerð ESB eigi heima í EES-samningnum, og hún hefur verið tekin upp í samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, tekur innleiðing hennar við hjá Islandi, Noregi og Liechtenstein. Misjafnt er hvort Ísland þarf að setja lög eða hvort aðrar leiðir, t.d. reglusetning, nægir til að innleiða lög ESB. Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur það hlutverk að tryggja að EFTA-ríkin innan EES innleiði gerðirnar á réttan hátt og á tilsettum tíma. Sinni ríkin ekki skyldum sínum getur ESA skotið málum til EFTA-dómsstólsins.
Tenglar
EES vefsetur Utanríkisráðuneytisins