Stofnanir Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA)

Fastanefnd EFTA (e. EFTA Standing Committee)

Fastanefnd EFTA skipa sendiherrar EFTA-ríkjanna innan EES, þ.e. Íslands, Liechtensteins og Noregs. Meginhlutverk nefndarinnar er að samræma afstöðu EFTA-ríkjanna innan EES gagnvart Evrópusambandinu fyrir fundi í sameiginlegu EES-nefndinni. Nefndin starfar á grundvelli samnings um fastanefnd EFTA-ríkjanna. Fastanefndin hittist að jafnaði einu sinni í mánuði. Fimm undirnefndir og fjöldi vinnuhópa eru fastanefnd EFTA til aðstoðar og undirbúa þau mál sem fara til afgreiðslu hjá fastanefnd EFTA og sameiginlegu EES-nefndinni. Undirnefndirnar hittast að jafnaði 10 sinnum á ári. Flest ráðuneyti hafa greiðastan aðgang að fastanefnd EFTA í gegnum vinnuhópana sem skipaðir eru embættismönnum og sérfræðingum á hinum ýmsu sérsviðum EES-samningsins. Fastanefnd EFTA hefur sér til aðstoðar fimm undirnefndir (e. subcommittees). Fyrsta undirnefndin fjallar um mál á sviði frjáls vöruflæðis, önnur undirnefnd um frjálst flæði fjármagns og þjónustu, þriðja nefndin um frjálsa för fólks, fjórða nefndin um þverfagleg málefni og samstarfsverkefni og fimmta nefndin fjallar um lagaleg og stofnanaleg mál. Undirnefndunum til aðstoðar er svo fjöldi vinnuhópa sem fjalla um gerðir á fyrri stigum. Í þessum undirnefndum og vinnuhópum sitja embættismenn úr stjórnkerfi EFTA-ríkjanna innan EES, m.a. fulltrúar ráðuneytanna sem starfa í Sendiráði Íslands í Brussel. Undirnefndirnar funda annars vegar sem undirnefndir fastanefndarinnar og hins vegar sem undirnefndir sameiginlegu EES-nefndarinnar og þá með fulltrúum framkvæmdarstjórnar ESB.

Tenglar

EFTA-skrifstofan (e. EFTA Secretariat)

Höfuðstöðvar EFTA eru í Genf en sú vinna er varðar framkvæmd EES-samningsins fer fram í Brussel. EFTA-skrifstofan aðstoðar EFTA-ríkin við að undirbúa mál til umfjöllunar í vinnuhópum og nefndum EFTA sem eru fastanefndinni og sameiginlegu EES-nefndinni til aðstoðar.

Tenglar

Eftirlitsstofnun EFTA (e. EFTA Surveillance Authority - ESA)

Sú stofnun, sem hefur eftirlit með því að skuldbindingar samkvæmt EES-samningnum séu efndar og að aðgerðir aðildarríkjanna á sviði samkeppni séu lögmætar er Eftirlitsstofnun EFTA, ESA. ESA hefur að nokkru á hendi hliðstætt hlutverk og framkvæmdastjórn ESB hvað eftirlitshlutverk varðar. Eftirlitið snýr bæði að því hvernig EES-reglurnar eru innleiddar í íslenskan rétt og hvernig þeim er síðan framfylgt af stjórnvöldum. Að auki hefur ESA mikilvægu hlutverki að gegna varðandi samkeppnismál sem hafa áhrif á viðskipti á Evrópska efnahagssvæðinu þ.e. tryggja réttmæta samkeppni fyrirtækja, og hafa eftirlit með ríkisstyrkjum og opinberum innkaupum. ESA og EFTA-dómstóllinn starfa á grundvelli sérstaks samnings um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls. Þar er að finna ítarlegar reglur um Eftirlitsstofnun EFTA og dómstólinn. Þannig skal stofnunin vera sjálfstæð og óháð.5 Starfsmenn stofnunarinnar mega hvorki leita eftir né taka við fyrirmælum frá ríkisstjórnum eða öðrum aðilum og ber EFTA-ríkjunum að virða það. ESA getur tekið mál upp að eigin frumkvæði eða vegna kvörtunar frá einhverju EES-ríkjanna, stofnunum ESB eða frá einkaaðilum. Telji stofnunin brotið gegn samningnum getur hún hafið áminningarferli sem getur leitt til þess að höfðað verði mál fyrir EFTA-dómstólnum, sbr. umfjöllun í kaflanum hér á eftir. Brot gegn samningnum geta einnig haft í för með sér sektir sem ESA hefur heimild til að ákvarða. Jafnframt getur ófullnægjandi innleiðing eða brot sem bitna á borgurunum eða lögaðilum hugsanlega leitt til skaðabótaskyldu ríkisins. Stjórn ESA er skipuð þremur mönnum, einum frá hverju EFTA-ríkjanna sem eiga aðild að EES-samningnum. ESA hefur aðsetur í Brussel. Vinnumálið er enska og eiga stjórnvöld að hafa samskipti við ESA á því tungumáli en einstaklingar og lögaðilar mega nota hvaða EES-tungumál sem er.

Tenglar

• Eftirlitsstofnun EFTA (ESA)

EFTA-dómstóllinn (e. EFTA Court)

EFTA-dómstóllin hefur sama hlutverki að gegna gagnvart EFTA-ríkjunum og Evrópudómstóllinn (EB-dómstóllinn) gagnvart aðildaríkjum ESB. EFTA-dómstólnum ber að taka mið af dómafordæmum EB-dómstólsins og gagnkvæmt. Dómstóllinn starfar á grundvelli áðurnefnds samnings milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls. EFTA-dómstóllinn fjallar um eftirfarandi mál:

1. kærumál sem ESA höfðar á hendur einu eða fleiri EFTA-ríkjum
2. lausn deilumála milli eins eða fleiri EFTA-ríkja
3. mál sem ríki höfðar til ógildingar á ákvörðun ESA og byggja á vanhæfi, verulegum formgöllum, brotum gegn samningnum, EES-samningnum eða réttarreglum um beitingu þeirra, eða valdníðslu.
4. Ráðgefandi álit. Þegar álitamál um túlkun réttarreglna sem stafa frá EES-samningnum koma fyrir dómstóla einhvers EFTA-ríkjanna getur viðkomandi dómstóll vísað málinu til EFTA-dómstólsins til að fá ráðgefandi álit um túlkun. Slíkt ráðgefandi álit dómstólsins er leiðbeinandi en ekki bindandi og felst í því að landsdómstóll leggur spurningar fyrir EFTA-dómstólinn sem óskað er svara við.

EFTA-dómstóllinn er staðsettur í Lúxemborg og í honum eiga sæti þrír dómarar. Þeir eru skipaðir til sex ára í senn af ríkisstjórnum viðkomandi EFTA-ríkja. Fjöldi dóma er á bilinu 5-10 talsins ár hvert. Hafa dómar EFTA-dómstólsins í sumum tilvikum verið stefnumarkandi og lagt áherslu á sérstöðu EES-samningsins, þrátt fyrir að tekið sé mið af réttarreglum sem stafa frá ESB.

Tenglar

 Tekið úr: Handbók stjórnarráðsins um EES, Utanríkisráðuneytið, Reykjavík, 2003.